Қазақстанда ҮЕҰ қызметі саласындағы заңнамаға қабылданған өзгерістер аясында 2015 жылдың соңында үкіметтік емес ұйымдардың Дерекқоры жасалды.

 

Анықтама ретінде: Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 12 сәуірдегі  «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс, үкіметтік емес ұйымдарға арналған гранттар және сыйлықақылар туралы» Заңына (бұдан кейін – Заң)өзгерістер Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 2 желтоқсандағы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне үкіметтік емес ұйымдардың қызметі мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңымен енгізілді http://10.61.43.123/rus/docs/Z050000036_

 

2016 жылдан бастап, қазақстандық ҮЕҰ, сондай-ақ,  халықаралық және шет елдік ҮЕҰ  филиалдары мен өкiлдiктері ҚР «Коомерциялық емес ұйымдар туралы» Заңының 41 б. 5 тармағына сәйкес жыл сайын 31 наурызға дейін уәкілетті  органға (Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі) өзінің қызметі туралы мәлімет жібереді. Үкіметтік емес ұйымдардың өз қызметтері туралы мәліметті жіберуі және олар туралы Дерекқорды қалыптасытрудың қағидасы (бұдан кейін – Қағида) Мәдениет және спорт министрінің 2016 жылғы 19 ақпандағы № 51 бұйрығымен бекітілді (http://10.61.43.123/rus/docs/V1600013355).

 

Анықтама ретінде: Қазақстан Республикасының «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» Заңының 41 б. 5 тармағына сәйкес, Қазақсатан Республикасының аумағында қызмет ететін мекеме, қоғамдық бірлестік, акционерлік қоғам, қор түріндегі үкіметтік емес ұйымдар,  ассоциация (одақ) түріндегі заңды тұлғалар бірлестіктері, сондай-ақ бұл Заңның 17 бабымен қарастырылмаған өзге ұйымдастырушылық-құқықтық форма түрінде құрылған шет елдік және халықаралық коммерциялық емес ұйымдардың филиалдары мен өкілдіктері (жекеленген бөлшектер) жыл сайын 31 наурызға дейін үкіметтік емес ұйымдармен өзара іс-қимыл саласындағы уәкілетті  органға өзінің қызметі, соның ішінде өзінің құрылтайшылары (қатысушылары), меншік құрамы, үкіметтік емес ұйымдармен өзара іс-қимыл саласындағы құзыретті орган бекіткен тәртіпте қаражатты қалыптастыру көздері мен жұмсау бағыттары туралы мәлемет беруі тиіс.

 

Үкіметтік емес ұйымдар туралы мәліметтер үкіметтік емес ұйымдармен №51 бұйрықпен бекітілген осы Қағидалардың қосымшасындағы нысанына сәйкес қазақ және орыс тілдерінде жыл сайын есептік мерзімнен кейін әр жылдың 31 наурызына дейін поштамен немесе қағаз және электронды нұсқада (Word форматында CD-дисктерде немесе USB-флэш-жинақтаушыларда) ұсцынылады:
- 2017 жылғы 31 наурызға дейін поштамен немесе қағаз және электронды нұсқада (Word форматында CD-дисктерде немесе USB-флэш-жинақтаушыларда)
- 2017 жылғы 1 наурыздан бастап ҮЕҰ мәліметтерді ҮЕҰ Дерекқорының http://infonpo.kz интернет-порталы арқылы ұсына алады. Интернет-порталға ХҚКО алынған ЭЦҚ көмегімен кіруге болады.  
ҮЕҰ Дерекқорының http://infonpo.kz интернет-порталына кіргенде ҮЕҰ порталмен жұмыс істеудің қадамдық алгоритмі берілген Қолданушының нұсқаулығымен таныса алады.  
ҮЕҰ деректерінің тізілімі http://www.register-ngo.kz сайты күші жойылған. 
Осылайша, есепті ақпарат толтырылған кестенің екі нұсқада – қазақ және орыс тілдерінде ұсынылады.
Жалпы нысан 3 тараудан тұрады:  Жалпы мәліметтер, Қызмет туралы мәліметтер және Мүлік құрамы, үкіметтік емес ұйымның қаражатты қалыптастыру көздері мен жұмсау бағыттары туралы мәліметтер.

 

Анықтама ретінде: Қағидаларға ҮЕҚ Дерекқорына есеп беру нысанын толтыру бойынша Әдістемелік ұсыныстар  әзірленді, сондай-ақ ҮЕҰ Дерекқорына мәліметтер ұсыну бойынша жиі қойылатын сұрақтарға  жауаптар әзірленді. Бұл құжаттарды Дін істері және азаматтық қоғам істері министрлігінің http://www.din.gov.kz/rus/baza_npo сайтында табуға болады.

Нысанды толтыру барысында үкіметтік емес ұйымның басшысына белгілі бір құжаттар тізімі: ұйымның жарғысы, құрылтай құжаттары, ұйым басшысының паспорттық және байланыс деректері, ұйымның филиалдары мен өкілдіктерін (бар болған жағдайда) тіркеу туралы мәлімет, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы анықтама, бекітілген жобалық өтінімдер, мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты жүзеге асыру туралы келісімшарттар, гранттық келісімдер және т.б. есептік мерзімі бойынша – 2016 жыл ішіндегі бухгалтерлік теңгерімінің көшірмесі, сондай-ақ жылжымалы және жылжымайтын мүлікке (бар болған жағдайда) құқық белгілеуші құжат қажет болады
Есептік мерзімі ретінде Дерекқорға мәліметтерді енгізу жылдың алдындағы күнтізбелік жыл болып саналатынын атап өткен жөн. Осылайша, 2017 жылдың наурыз айының жағдайы бойынша 2016 күнтізбелік жыл есептік мерзім болып есептеледі. Тиісті тарауға сай ҮЕҰ 2016 жылдың 31 желтоқсанына дейін аяқталған жобалар туралы ақпаратты белгілейді.

 

Маңызды:үкіметтік емес ұйымдардың ҮЕҰ Дерекқорында болуыҚазақстан Республикасы Қаржы Министрінің 2015 жылғы 11 желтоқсандағы «Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстарды жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» № 648  бұйрығына сәйкес мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс бойынша байқау өткізу аясында ықтимал жеткізуші ұсынған техникалық сипаттаманы бағалау кезінде, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2015 жылғы 25 желтоқсандағы «Үкіметтік емес ұйымдарға арналған гранттар беру және олардың іске асырылуына мониторингті жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» № 413 бұйрығына сәйкес ҮЕҰ грант бөлу кезінде міндетті.

Бүгінгі таңда  «ҮЕҰ Дерекқоры» интернет-порталы әзірленді. Қазір портал сынақтық режимде жұмыс істейді. Интернет – порталды жалпыға ортақ қолдануға енгізгеннен кейін ҮЕҰ жыл сайын өз қызметі туралы ақпаратты қолданушылардың жеке  кабинетіндегі Үлгіге сәйкес жаңартып отырады деп күтілуде.
Қажет ақпаратты алу үшін «жедел желі» телефондарына жүгінуге болады : 8 (7172) 74-04-28, 74-04-47, 74-05-43.
Сонымен қатар, ҮЕҰ өз сұрақтарын Азаматтық қоғам істері комитетінің электрондық мекен-жайына жібере алады: Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра..
Азаматтық қоғам істері комитетінің құрамындағы ҚР ДІАҚМ Азаматтық қоғам істері комитетінің Ведомствоаралық үйлестіру басқармасы ҮЕҰ Дерекқорын қалыптастыру үшін жауапты.


Әкімшілік жауапкершілік: 
Үкіметтік емес ұйымдар уәкілетті органға Дерекқорға мәліметтерді ұсынбаған, кешіктіріп ұсынған және дәйексіз немесе көріне жалған ақпаратты ұсынған жағдайда уәкілетті орган «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасының Кодексінде қарастырылған қабылдайды (489-1 бап: 1 тармақ – ескерту; 2 тармақ – қайталама бұзу – жиырма бес айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі айыппұл немесе 3 ай мерзімге уақытша жұмысын тоқтату).

Статья в СМИ Башимова М.С. «О Базе данных НПО»

 

С 2016 года неправительственные организации Казахстана сдают отчеты о своей деятельности в Базу данных НПО. Первые отчеты НПО сдали в Министерство культуры и спорта, которое было определено уполномоченным органом в сфере взаимодействия с НПО. В отчетный период был большой ажиотаж, имелось определенное непонимание НПО новых форм отчетности, многие даже не знали о существовании новых требований для НПО.
И сейчас еще у лидеров НПО возникают определенные вопросы относительно предоставления отчетности в Базу данных.
Прокомментировать эти вопросы мы попросили известного юриста, директора Экспертного института Европейского права и прав человека Башимова Марата Советовича, который не по наслышке знает о нововведениях.

 

И первый вопрос: Марат Советович, что представляет из себя База данных НПО? Зачем она нужна и что она дает?
Понятие «База данных НПО» введена законодательством РК в декабре 2015 года. Это информационная база, содержащая сведения об НПО, в частности, информацию о деятельности НПО, реализованных и реализуемых проектах, его учредителях, составе имущества, источниках формирования и направлениях расходования денег.
Хотелось бы отметить, что я принимал непосредственное участие на стадии разработки проекта закона. База данных НПО создана для обеспечения открытости и прозрачности, доступности информации о деятельности НПО для общественности и доноров. 
Предполагается, что через Базу данных НПО граждане, заинтересованные в помощи, могут получить интересуемую информацию о неправительственном секторе, а сами НПО и доноры могут лучше узнать и подобрать потенциальных партнеров.
Другим положительным аспектом является то, что База данных НПО позволит увидеть полную картину в сфере государственного финансирования «третьего» сектора. То есть, обществу станет доступной информация о том, какие НПО реально работают и приносят обществу пользу на государственные средства, а какие НПО созданы только для участия в конкурсе на получение государственного финансирования. То есть НПО-«однодневки» и люди их создающие будут выведены из «серой» зоны. Данную работу смогут и обязательно, я считаю, проведут организации, которые осуществляют общественный контроль за расходованием государственных средств.

 

Чем регламентируется порядок предоставления сведений в Базу данных НПО?
Порядок предоставления сведений в Базу данных НПО регламентируется Законом РК «О некоммерческих организациях» (пункт 5 статьи 41), а также приказом министра культуры и спорта от 19 февраля 2016 года № 51 «Об утверждении Правил предоставления сведений о своей деятельности неправительственными организациями и формирования Базы данных о них». 
Кстати, 31 марта 2017 года заканчивается очередной отчетный период для НПО. Теперь сведения о своей деятельности НПО должны направлять уже в Министерство по делам религий и гражданского общества, которому от Министерства культуры и спорта перешли функции уполномоченного органа в сфере взаимодействия с НПО. На сайте данного министерства имеется подробная информация.

 

А какие организации должны представлять сведения в Базу данных НПО?
Перечень этих организаций четко прописан в пункте 5 статьи 41 Закона РК «О некоммерческих организациях».
В частности, сведения в Базу данных НПО должны предоставлять некоммерческие организации, созданные в форме учреждений, общественных объединений, фондов, объединений юридических лиц, акционерных обществ, а также в иных организационно-правовых формах, которые не указаны в статье 17 Закона «О некоммерческих организациях». 
По смыслу статьи 17 данного Закона, не должны сдавать сведения автономные организации образования, автономный кластерный фонд, нотариальные палаты, коллегии адвокатов, Национальная палата предпринимателей, Республиканская палата частных судебных исполнителей, профессиональные аудиторские организации, кооперативы собственников квартир и другие некоммерческие организации, особенности правового положения которых регулируются законодательными актами.
Сведения в уполномоченный орган также представляются филиалами и представительствами международных и иностранных некоммерческих организаций.

 

Каким образом НПО должны представлять сведения в Базу данных НПО?
Сведения в Базу данных должны предоставляться ежегодно до 31 марта года, следующего за отчетным периодом.  
Под отчетным периодом понимается календарный год, который предшествует году представления сведений в Базу данных. К примеру, в 2017 году сведения предоставляются НПО за 2016 год.
Хочу отметить, что 9 февраля текущего года представители Министерства по делам религий и гражданского общества провели видеоконференцию в режиме он-лайн для представителей НПО со всех регионов, в ходе которой они детально разъяснили порядок предоставления сведений в Базу данных НПО и ответили на вопросы НПО.
Так, по данным министерства, в настоящее время НПО могут направить сведения в Министерство по делам религий и гражданского общества по почте (Казпочта и др.) или сдать материалы нарочно на бумажном и электронном носителях. 
Также Министерство сообщило о разработке интернет-портала Базы данных НПО http://infonpo.kz, который пока работает в тестовом режиме. Но, с 1 марта 2017 года через данный интернет-портал НПО уже будут иметь возможность предоставлять сведения. 
И предвосхищая вопросы о том, как будет работать интернет-портал, скажу, что для авторизации на интернет-портале нужен ключ ЭЦП, выдаваемый в ЦОНе. При входе на интернет-портал НПО смогут ознакомиться с Руководством пользователя, где будет изложен пошаговый алгоритм по работе с порталом. Разработчики пообещали разместить ролик по работе с интернет-порталом.
Хочу отметить, что после запуска портала НПО смогут самостоятельно входить в него и сдавать требуемые сведения, а также обновлять их, если что-то изменилось. Если сведения сданы через портал, тогда на бумажных носителях уже сдавать не нужно.

 

Существуют ли рекомендации по заполнению формы отчетности? Как НПО могут получить ответы на вопросы, возникающие у них при заполнении отчетности?
Министерством по делам религий и гражданского общества разработаны методические рекомендации по предоставлению сведений  о своей деятельности НПО. Данные рекомендации, а также и другие материалы по Базе данных - это сам приказ с формой, методические рекомендации, памятка, ответы на часто возникающие вопросы - можно скачать на сайте  МДРГО. На главной странице сайта МДРГО имеется вкладка «О Базе данных НПО». 
На сайте указано, что если у НПО возникают дополнительные вопросы можно позвонить по телефонам «горячей линии»: 8 (7172) 74-04-28, 74-04-47. Или написать свои вопросы на электронный адрес: Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.

 

И самый волнующий вопрос, какая ответственность за непредоставление сведений
Да, статьей 489-1 Кодекса РК «Об административных правонарушениях» предусмотрена административная ответственность. Если в первый раз НПО не сдаст отчет, тогда ему будет выписано предупреждение. Если после этого в течение года отчет все-равно не сдан, тогда оштрафуют или приостановят деятельность организации.

 

Были ли случаи привлечения к административной ответственности НПО по данной статье? 
Насколько мне известно, до настоящего времени практики привлечения к административной ответственности еще не было. Министерство сообщает, что совместно с акиматами ведется разъяснительная работа с лидерами НПО. Но, как практик, Вам скажу, что рано или поздно привлечение к административной ответственности неизбежно. Поэтому, всем НПО, которые еще не знают о Базе данных НПО, советую подробнее ознакомиться с новыми требованиями об отчетности.

 

Могут ли НПО, которых нет в Базе данных НПО, принимать участие в конкурсе по государственному социальному заказу, грантам?
Одним из критериев при определении победителя конкурса государственного социального заказа является наличие НПО в Базе данных. По этому критерию выставляется определенный балл и в конечном счете это влияет на общую сумму баллов, а значит и может повлиять на то, кто станет победителем.
Что касается конкурса по грантам, то здесь ситуация другая. Для участия в конкурсе грантового финансирования необходимо быть зарегистрированным в Базе данных НПО. Это регламентировано Законом РК «О государственном социальном заказе, грантах и премиях для неправительственных организаций в РК». То есть, государственные гранты предоставляются только тем НПО, которые включены в Базу данных НПО.